الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ « 1 » در او تحقق پيدا نكرده و اين مسئله پس از علم اجماليست كه دليل علم فطرى توحيد است و مراد از جهل جهل با علم تفصيلى است . و بجهله عالما و فقط بجهل ، خود عالم باشد يا راضى شود به اين جهل خود در حالت علم بجهل ، پس در طاعت و تسليم امر شيخ در طاعت حق جهد نموده قدم از حد و زىّ بشريّت خود بيرون ننهد ، و در پى معرفت ذات يا علم بذات معبود نباشد . و فى حيرة العبوديّة مفوّضا الى تعريف سبب تحيّره و در حيرت عبوديت خود تفويض كند نفس خود را بكامل و امر كاملى ، به جهت اينكه بشناسانند به او سبب تحير او را كه سبب آن تحير در ذات خويش و ماندن در آب و گل طبيعت ، و بيرون نيامدن از ظلمت پند ار نفس بنور علم بسيط سابقى ازلى است كه ما بالقوهء او خروج نكرده بسوى فعل ، كه تفكر در اصطلاح عرفاء عبارت ازين است يعنى خروج بتدريج از قوه بسوى فعليت . و از ظلمت نفس بسوى نور ، كه يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ پس خروج از تحير موكول است بر تفكر و تفكر همانست كه عبارتست از مشى راه سلوك . و استسلامه و تفويضه فى حيرة العبوديّة يؤدّيه مفوّضا مستسلما لفظ اول مبتداست و خبرش يؤدّيه است و لفظ مفوّضا مستسلما ، ظاهرا با صيغهء اسم مفعول است ، يعنى تسليم خواستن و تفويض او در حيرت عبوديّت ، مىرساند او را بر شيخ كاملى تفويض و تسليم شده ، و اگر با صيغهء اسم فاعل خوانده شود ، معنى اين است كه تفويض و طلب تسليم او را مىرساند بتعريف بسبب حيرت از وجود سايهء دوران در حالتى كه تفويض و تسليم‌كننده باشد كه در اين حال بر خود او بواسطهء سلوك تعريف مىشود سبب تحيّر او زيرا كه اين حال او مقدمهء تفكّر اصطلاحى است ، و مقدّمه ، موصل نتيجه است چنانچه در مقدّمات دليل علمى مبرهن است ثمّ أنّ رضاه بجهله على ما خلق له و رهن به و يؤدّيه الى تعريف العبوديّة اين ابتداء مطلب است و بنابراين در عبارت لفظ « انّ » بىخبر واقع شده پس بايد واو و يؤدّيه غلط و زايد باشد ، تا خبر انّ واقع بشود يعنى بعد از اين رضاء او بجهل خود بر رهان خود و بر آنچه براى آن آفريده شده ، مىرساند او را بتعريف عبوديّت كه قبلا تعريف سبب تحيّر بود و بعد از سلوك و تفكّر مىرسد بر شناختن عبوديّت كه نهايت مرتبهء عجز و معرفت است بسبب تعريف آن كامل .

--> ( 1 ) آيهء 159 از سورهء 2 قرآن كريم كه فرموده : اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ يعنى خدا ياور و نگهدارندهء مؤمنانست و آنان را از تاريكى عالم مادّه به روشنائى عالم ملكوت بيرون مىآورد .